Türk ve Kürt kültüründe halay, bir halk oyunudur. Türkiye'de farklı yörelerde icra edilen halaylar arasında büyük çeşitlilik bulunur ve halay türleri üç genel gruba ayrılmaktadır: Çukurova (Güney) Halayları: Adana ile Gaziantep arasında oynanan halaylardır.
Sivas Halk Oyunları “Halay” grubuna girmekte ve günümüzde halayların merkez bölgesi Sivas sayılmaktadır. Halaylar İç Anadolu Bölgesi'nin bir bölümü ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde oynanmaktadır.
Halay, sadece Türkiye topraklarına özgü bir halk dansı türü değildir. Bu dans türü Yunanistan'dan Azerbaycan'a kadar geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Kökenine dair sayısızca tespit bulunan bu dansın gelişimini, oynanış biçimlerini ve farklılıklarını işledik. İşte Anadolu insanının ortak kültür tarihi: Halay!
Halay, Kürt kültürünün en yaygın dans biçimlerinden biridir. Genellikle el ele veya omuz omuza tutuşarak icra edilir.
Türk kültüründe halay, kökleri milattan önceki dönemlere, hatta tarih öncesi çağlara uzanan bir tören dansı/oyunudur. Günümüz Anadolu'sunda düğün, nişan, kına gecesi ve dini/resmi bayramlarda düzenlenen törenlerde, doğum, askere uğurlama, vb. gibi her türlü sosyal uygulamada hala oynanmaktadır.
Etimoloji ve isimlendirme Burada halay, Orta Anadolu bölgesinden "el ele tutarak zurna ve davul karşısında yapılan oyun" olarak nitelenmiştir. Buna paralel olarak kökeni Çorum, Kayseri, Sivas ve Kuzey Kapadokya'ya dayanan Rumlar tarafından halay veya χαλάι bilinmekteydi.
Türkiye'de gördüğümüz yaygın dans formları arasında halay, zeybek, bar, horon, hora, köçek, Kafkas dansı, karşılama gibi biçimleri sayabiliriz.
Halay kelimesi kökensel açıdan Kürtçenin Kurmanci lehçesinde yer alan ve "ayağa kalkmak, oynamak" anlamına gelen hilayi veya halayi sözcüklerinden geçmiştir. [1] Bu Kürtçe sözcük ise yine Kürtçe hildan veya haldan "oynamak, zıplamak" fiilinden türetilmiştir.
Körebe, çelik, çelik-çomak, gömme çelik, kemik, saklambaç, kazık, dokuz kiremit, beş taş, dokuz taş gibi eğlenceye yönelik oyunlar, zekaya dayalı peçiç oyunu, dokuz korgol veya dokuz kumalak gibi oyunların yanında orta oyunu tarzında düğün ve diğer özel gecelerde oynanan seyirlik oyunlar da bu kapsama girer.
HALAY : Toplu, düz dizi biçiminde ve oyuncuların birbirine tutunarak oynadığı oyun türüdür.Doğu,güneydoğu ve Orta Anadolu'da davul zurna eşliğinde oynanır.Bitlis, Bingöl, Diyarbakır, Elazığ, Malatya, Kahramanmaraş,Gaziantep, Erzurum, Erzincan, Sivas, Mardin, Muş, Yozgat,Çorum, Adana, Ankara, Siirt, Hatay, Tokat, ...
Kurmanci dilinde en yaygın halk dansı Türkçe adıyla Halay olarak bilinir. Kürtçe karşılığı Govend'dir ve bir halk dansının liderine (Slavlardaki khorovod gibi) sergovend ("dansın başı") veya serçem denir. Sorani dilinde dans için iki kelime vardır: hełperrkê ve çopî (okunuşu: çepi) ve dans liderine serçopî denir.